Ik woonde dus vlak bij de ‘Kleinen Trap’, aan het huidige begin van de Sint-Jobstraat. Dat doodlopende stukje straat, vanaf de Sint-Lazarusstraat.
Of moet ik eigenlijk Lazarustraat schrijven? Misschien wel, dan verstaan de lezers mij beter. Toch zeker de heel oude Antwerpenaren. Want de Loazarustrot, zo werd die straat niet alleen in de volksmond genoemd, maar zelfs in officiële aktes kwam die benaming voor!
De Loazarustrot, zonder ‘Sint’, dat kon blijkbaar allemaal. Maar de Jobstraat? Nee, nee! Dat was en bleef overal de Sint-Jobstraat. Daar mocht blijkbaar geen heilige vanaf!

Foto: Johnny Genar.
Ons eigen speelparadijs

Foto: Johnny Genar.
Dat doodlopende stukje van de stroat woar dak vruuger katteke spèlde was voor ons, de stroatjoeng van daar, een echte zegen.
Ge kon er naar hartenlust sjotten zonder dat ge om de vijf minuten moest stoppen voor een passerende auto. Er waren toen sowieso al weinig auto's in de buurt, en in ons ‘steeggedeelte’ kwam er al maar enkele.

Bron: Agentschap Onroerend Erfgoed, “Sint-Jobstraat” (12 augustus 1986), afbeelding 542392. Licentie: CC BY-SA 4.0 (Naamsvermelding-GelijkDelen 4.0 Internationaal).
En onze goal? Dat was de Kleinen Trap zelf! Een betere goal konden wij ons niet wensen.
Aan de andere kant, richting de Loazarustrot, moesten we wat vindingrijker zijn. Daar legden we gewoon twee dingen op de kasseien om de goal aan te duiden.
Dat konden twee blekken bussen zijn, maar evengoed ne frak of nen trui. Want van al dat geloop kreeg je het toch warm!
En daarmee was ons voetbalveld klaar. Van de Kleinen Trap tot aan de Loazarustrot. Meer hadden we niet nodig!
Maar natuurlijk was er één groot probleem. Aan die kant stonden geen echte goalpalen. En een deklat? Die was er al helemaal niet!
Dus ge kunt u wel voorstellen wat voor discussies dat opleverde. Was dat nu een goal? Of was de bal tegen de denkbeeldige paal gegaan? Of misschien toch over de deklat?
Daar kon serieuze ambras van komen! Iedereen had het gezien, maar blijkbaar had iedereen iets anders gezien!
En aangezien er geen scheidsrechter was, kon zo'n discussie blijven duren. Soms werd de match gewoon stilgelegd omdat we het maar niet eens geraakten.
En dan stond ge daar. Een heel voetbalveld voor ons alleen, maar niemand die nog sjotte!
Dat was dus straatvoetbal in onze tijd. Geen VAR, geen doellijntechnologie en zelfs geen echte goalpalen. Maar ambras? Daar hadden we meer dan genoeg van!
En ik heb zelfs eens in de goal gestaan. Ja, ik! Die smalle! Maar dien dag was ik ne wonderkeeper, want ik stopte alle penanties. Dat mocht ook wel eens vermeld worden, vind ik!
Maar niet iedereen was even enthousiast over ons voetbal. In de hoek woonde op een bepaald moment nen ambetante vent met nen halve kletskop. Hij woonde eigenlijk op de viaduct, maar zijn raam keek uit op de Kleinen Trap en zijn garagepoort stond beneden. Als onze bal wat te dikwijls tegen die poort vloog, dreigde hij de polies te bellen. We noemde em oek den doedskop!

Foto: Johnny Genar.
En die mens had zelfs nen telefoon! Een echten telefoon! Dat was toen al een bezienswaardigheid op zichzelf. In het begin stoven we weg als hij kwaad werd. Later lachten we hem gewoon uit. Zo waren die joeng van ’t Faboert! Zelfs nog erger! Oep nen bepaalde moment zat het er weer bovenaarms op (grote ruzie) met den doedskop. Mor we lieten ongs nooit doen. Er zijn er toen een paar van de vrienden naar het telefoonkot aan de Dambruggestraat met de Biekorfstraat gegaan. Daar belde ze zelf nor de polies: ze zeiden dat er het ien en ander bezig was op de Viaduc Dam 38. Da was daar dat den doedskop woende! En ze haakten in. Nor de polies , de pompiers of nen ambulaans bellen was verniet! Een paar minuten later kost den doedskop het oitleggen aan de polies! Zo waren de joeng van ‘t Faboert!
Tegenwoordig staat er een boom voor onze oude goal. Of die kletskop daar ooit de hand in heeft gehad? Dat zal ik wel nooit weten. Maar ik verdenk hem er nog altijd een beetje van!
En ge moest voor een match geen vereniging oprichten. Hadde goesting oem te sjotte, dan bracht iemand nen bal van thuis mee, ronselde wat volk in de buurt en klaar was kees. Om beurten kwam iemand met een bal af. Meer organisatie was er niet nodig in dien tijd!
En er werd daar niet alleen gesjot! Allerlei andere spellekes werden er gespeeld. De lange blinde muur langs de kant van de even huisnummers was daarbij bijzonder handig. Daar konden we heel wat mee aanvangen.
Die muur had trouwens een geschiedenis.
Hij was er gekomen na de afbraak van 28 werkmanswoningen, die allemaal het huisnummer 16 droegen. Achtentwintig huizekes op één adres! Ge moest maar weten bij wie ge moest zijn.
Die woningen waren piepklein. Beneden één kamer en een keuken, en boven, onder het pannendak, werd er geslapen. Meer was dat niet. Zo klein woonden de mensen toen!
Ze waren omstreeks 1867 gebouwd en werden eind jaren vijftig of begin jaren zestig van de vorige eeuw afgebroken.
Maar de gevels lieten ze staan. Zo kon ge vanop straat niet zien welke grote open plek erachter was ontstaan.
En natuurlijk hadden wij die plek al lang ontdekt. Nog meer plaats om te spelen!
In het begin hadden ze rap-rap de raam- en deuropeningen dichtgemetseld. Maar de keldervallen? Daar hadden ze blijkbaar niet aan gedacht.
Tot er op een dag ne kleine in zo'n kelderval was ingetotterd!
En die kleine was niemand minder dan onze middelste: broer Alfons!
Ik had namelijk twee broers: den oudste en de middelste. Want ik was de joengste!
Ge kunt dus wel verstaan dat ons Ma er ni bepaald gère bij was dat wij aan die kant gingen spelen. En deze keer had ze daar nog gelijk in ook!
Die open plek achter de oude gevels werd later nog iets anders: ons eigen voetbalterrein. Om de grote mensen wat gewillig te zijn, trokken we ons daar terug om te sjotten. We maakten er zelfs nen echte goal! Spijtig genoeg maar één, want voor nen tweede was er geen materiaal.
En dat terrein had nog andere attracties. Er werden autowrakken neergezet en die konden wij rustig onderzoeken. Spiegels, antennes, alles wat loszat kreeg onze aandacht. Misschien hebben daar wel een paar toekomstige automonteurs hun eerste opleiding genoten!
Er werd ook verteld dat daar af en toe 'dokterskabinetten' opengingen, als ge verstaat wat ik bedoel. Maar dat weet ik alleen van horen zeggen. Ik was daar toen veel te verlegen voor!
Na dat accident hebben ze de keldervallen dan toch maar met stenen dichtgekapt, zodat er geen andere kleine meer in kon verdwijnen.
Twee trappen, twee werelden
Maar terug naar onze ‘Kleinen Trap’.
Die was veel minder bekend dan zijn imposantere broer, de ‘Groten Trap’, een paar honderd meter verderop. Maar voor ons was hij minstens even belangrijk. En vooral: ge kon er fantastisch op spelen!
De Groten Trap stond aan de Trapstraat.

Foto: Johnny Genar.
Ge moet toegeven dat ons Stadsbestuur toch bijzonder vindingrijk was bij het bedenken van straatnamen. Nen trap oep het einde van de straat! Dan noemen we die straat gewoon Trapstraat! Veel gemakkelijker kon het niet.
Via drie opeenvolgende trappen bereikte ge daar het hoogste punt van de Viaduct-Dam.

Foto: Johnny Genar.
Die Groten Trap lag ook veel meer op de weg van de mensen die vanuit de stad naar den Dam moesten. En vruger gebeurde dat meestal te voet!
Naar de Damstatie bijvoorbeeld. Of naar de sjokkolatfabriek van de Meurisse. Of naar een van de vele bedrijfjes die daar gevestigd waren.
Misschien moesten sommigen ook wel naar den Abbatoir, de Slachterij. Want door de aanleg van het spooremplacement was de rechtstreekse verbinding met het stadscentrum verdwenen.
En ook in de Trapstraat werd er gesjot. Daar hadden we zelfs een monumentale goal: de Groten Trap! De andere goal? Een paar frakken op de grond, natuurlijk.
Dat liep niet altijd goed af voor de ruiten van café De Bonten Os. Een verdwaalde bal kon daar al eens voor brokken zorgen, tot groot ongenoegen van den cafébaas. We stoven dan op ne second allemaal weg en bleven dan minstens een week weg. Of iemand ooit die ruiten heeft moeten betalen, heb ik nooit gehoord. Zo ging dat dan ook weer.
Onze eigenste Kleinen Trap lag halverwege de helling van de Viaduct-Dam. Daar kwamen nauwelijks ‘vreemden’ voorbij. Het waren vooral de mensen uit de buurt die langs die trap naar boven gingen. Of onze Pa, toen die met zijne velo van de Dok kwam. Da was een stuk korter!
Er waren eigenlijk twee trappen: ene langs de even huisnummers en den andere langs de oneven nummers.
Waarom weet ik niet, maar mijn favoriete kant was altijd die van de even nummers.
Misschien was die trap plezanter? Misschien sprong ik daar liever vanaf? Ik zou het begot niet meer weten. Maar zo was het nu eenmaal.
Wie durfde het hoogst?
Want springen, dát deden we daar!
Van de trap naar beneden springen, en dan liefst van een zo hoog mogelijke trede. Wie van het hoogst durfde springen, was gewonnen!
Dat ge daarbij ook behoorlijk hard op uw voeten terechtkwam, daar stonden we niet bij stil. Ge moest winnen, hé!

Foto: Johnny Genar.
En dan was er nog die prachtige relingen, met haar mooie krullen.
Daar werd langs geklauterd, naar boven en naar beneden. Wij hadden geen bomen om in te klimmen, maar wij hadden onze trappen!
En daar deden we het dan ook mee.
Op de Groten Trap waren er nog grotere durvers. Die klommen niet alleen langs de relingen, maar ook over de witte stenen aan de buitenkant. Rechts waren er plateaus en een hellend vlak waar ge naar beneden kon. Dat was voor de écht stoere gasten. Ge moest maar durven!
En in de Trapstraat stonden ook platte wagens en kraanwagens tegen de gebouwen van de goederenstatie. Ik denk dat het magazijnen waren, maar als kind wist ik dat niet precies. Ge kon op die wagens kruipen, eronder kruipen, uren plezier beleven. Alleen kwam ge dan onder het smeervet thuis. Op uw handen, uw kleren, overal! Dan kregen we naar ons voeten en beloofden we plechtig om de volgende keer voorzichtiger te zijn.
Op de trap mochten we spelen. Maar op de Viaduct-Dam zelf komen? Dat was van ons Ma ten strengste verboden!
En achteraf bekeken was dat nogal wiedes.
Parijs-Roubaix op de Viaduct-Dam

Foto: Johnny Genar.
De Viaduct-Dam was toen een bijzonder drukke verkeersweg. Camions reden er voortdurend op en af, auto's passeerden en zelfs den Boerentram reed erover.
Later verdwenen die trams en kwamen de rode Boerenbussen in de plaats.
En dan moet ge weten dat de hele viaduct geplaveid was met kinderkoppekes. Kasseien dus. En volgens mij lagen er geen twee van dezelfde grootte!
Ge kunt u voorstellen hoe al dat verkeer daarover hobbelde en donderde.
Voor fietsers was het helemaal een belevenis. Die moesten de helling op of af in echte Parijs-Roubaix-stijl. Alleen stonden er aan het einde geen bloemen of een winnaarspodium te wachten.
Aan de overkant van onze Kleinen Trap werd het zelfs levensgevaarlijk.
Daar moesten de fietsers zich tussen de tramroeten en het verhoogde trottoir wringen. Een doorgang van nog geen halve meter breed. Twee kasseien, meer hadden ze niet!
En daar moest ge dan met uw fiets door, terwijl achter u de camions kwamen aangedenderd.
Er gebeurden dan ook zware ongevallen, zelfs met dodelijke afloop. Fietsers die ten val kwamen en door achteroprijdende camions werden overreden.
Maar op dat verhoogde trottoir fietsen? Dat mocht niet!
Al zou dat ook niet gemakkelijk geweest zijn. Daar groeide jaar in, jaar uit hoog onkruid. Onderhoud? Daar hadden ze blijkbaar nog nooit van gehoord.
Men vertelde mij dat die strook eigendom was van ‘het Spoor’, de spoorwegmaatschappij, en dat die geen toestemming gaf om ze te gebruiken.
Pas na het zoveelste slachtoffer zou daar verandering in gekomen zijn. Het trottoir werd uiteindelijk een fietspad, dat voortaan ook onderhouden werd.
Spijtig dat daar eerst zoveel miserie voor nodig was.
Een poort waar ik niet door mocht
Als ge voor de Kleinen Trap stond, zag ge links en rechts de trappen naar boven lopen.
En daartussen, tussen de twee stenen muren, was een opening waardoor ge rechtstreeks op de Viaduct-Dam kwam.
Voor de meeste mensen was dat gewoon een doorgang.
Maar voor mij was dat een poort.
Een poort zonder deuren weliswaar, maar toch een poort. En bovendien eentje waar ik niet zomaar door mocht!
Wanneer wij daar speelden, was die opening zo'n beetje de grens van onze wereld.
Tot daar en niet verder!
Kwam ik toch eens boven, dan zag ik die drukke straat met haar kasseien. En aan de overkant stond een lange witte muur.

Foto: Johnny Genar. Digitaal bewerkt met behulp van ChatGPT.

Foto: Johnny Genar.
De Muur.
Die scheidde ons van het grote spooremplacement.
Achter die muur zaagt ge nog het dak uitsteken van een bijzonder lang gebouw. Waarvoor dat gebouw precies diende, heb ik tot op vandaag niet kunnen achterhalen.
Maar achter die muur lag vooral het grote gevaar waar onze ouders ons voor waarschuwden.
De treinen!
Daar reden locomotieven en goederenwagons van en naar het station ‘Antwerpen Dokken en Stapelplaatsen’. Pakjes werden er aangevoerd en weggehaald, en locomotieven gingen naar de remise om nagekeken of hersteld te worden.
Voor kleine kinderen was dat natuurlijk allemaal levensgevaarlijk.
Maar tegelijk ook geweldig geheimzinnig.
De geluiden achter de muur
Want wat lag er eigenlijk achter die muur?
Voor ons was dat aanvankelijk een onbekende wereld.
Ge kon er niet zomaar binnenkijken, maar ge kon ze wél horen!
Het gepiep van locomotieven. Het geratel van goederenwagons over de roeten (rails). Het geklop op ijzer vanuit de remise.
Geluiden die ge niet in iedere Antwerpse straat hoorde.
Maar voor mij waren ze de gewoonste zaak van de wereld.
Ik ben ermee opgegroeid. Dag en nacht!
Misschien is dat wel het merkwaardige aan herinneringen uit uw jeugd. Wat voor een ander vreemd of zelfs storend lawaai zou zijn, hoorde voor ons gewoon bij het leven.
Het was de achtergrondmuziek van onze kinderjaren.
En achteraf bekeken eigenlijk nog een heel bijzondere ook.
Van molens en een stinkende Prosput
Maar die plek achter de muur had nog een veel oudere geschiedenis.
Want lang voordat daar locomotieven stonden te puffen en goederenwagons over de sporen denderden, stonden er molens!
De Peirel, De Meermin en de Schorsmolen.
En daar liep ook een weg naar een plaats met een weinig aantrekkelijke naam: de Prosput.
Dat was de plek waar de beenhouwers hun slachtafval kwamen dumpen.
Ge moet u dat eens voorstellen!
Dag in, dag uit de stank van rottend vlees in uw buurt. Dat zal daar geen lachertje geweest zijn.
Maar ja, mensen wennen blijkbaar aan veel. Misschien zelfs aan zoiets!
Die weg werd de Prosputstraat genoemd.
Later kreeg hij een veel aangenamere naam: de Resedastraat.
Reseda! Een plant die bekendstaat om haar aangename geur!
Ge moet toegeven dat onze Stadsbestierders toch over een bijzonder gevoel voor humor beschikten.
Van een stinkende Prosput naar een welriekende bloem. Ge moet er maar opkomen!
En die straat heeft wel degelijk bestaan, met gebouwen en woningen. Zelfs tot laat in de jaren 1860 werden daar nog bouwtoelatingen verleend.
Maar uiteindelijk moest die hele buurt verdwijnen om plaats te maken voor het spooremplacement Antwerpen-Dam. Dat stukje moest dus hetzelfde lot ondergaan als later de Polderdorpen wegens de uitbreiding van de Haven.
Waar vroeger velden, molens, wegen en huizen lagen, kwamen nu spoorlijnen, locomotieven en grote werkplaatsen.
Ongelooflijk eigenlijk hoe zo'n agrarisch gebied in amper een decennium, een volledige metamorfose onderging.
En dan te bedenken dat wij, als kleine gasten, van die hele voorgeschiedenis geen flauw benul hadden.
Voor ons was het gewoon die geheimzinnige wereld achter de witte muur.
En dan waren er nog die warme zomeravonden. Iedereen zat buiten op straat, want binnen was het niet uit te houden. Gewone stoelen, en wie het zich kon permitteren een klapstoeltje. De mannen zaten te kaarten, de vrouwen tetterden erop los en wij speelden tot we niet meer konden. Dat was ons leven op straat. Gewoon zorgeloos. Meer moest dat niet zijn!
Een pintje op verboden terrein
En nu moet ik toch iets bekennen.
Wanneer ik tegenwoordig in Park Spoor Noord rondloop, overvalt mij soms een heel vreemd gevoel.
Ik kan dat moeilijk omschrijven.
Ik wandel daar op een plek waar ik als kleine jongen absoluut niet mocht komen.
Een plek die gevaarlijk was. Verboden terrein!
Dat gevoel zit er blijkbaar nog altijd een beetje ingebakken.
En dan kom ik in die vroegere remise, waar ik destijds, als we chance hadden, kolossaal grote locomotieven zag binnen- en buitenrijden.
En wat doe ik daar nu?

Foto: Johnny Genar.
Ik ga er op mijn gemak een pintje drinken!
Ge moet het u eens voorstellen.
Waar vroeger locomotieven stonden te puffen en spoorwegarbeiders aan het werk waren, zit ik nu rustig met ne Seef voor mijn neus.
Als ons Ma dat eens had kunnen zien!
Wat verder hebben ze zelfs een doorgang gemaakt, waardoor ge veel gemakkelijker de vroegere Slachterij kunt bereiken.
Al is den Abbatoir zelf natuurlijk al lang verdwenen.
Alles is veranderd.
De molens zijn weg. De Prosput is verdwenen. De treinen en de remise hebben plaatsgemaakt voor een park en ontspanning.
En die kleine jongen die vroeger niet door de poort van de Kleinen Trap mocht, wandelt nu vrij rond op het terrein waar hij destijds alleen maar van kon dromen.
Dat doet iets met ne mens.
Het laat mij voelen hoeveel er veranderd is. Hoe de stad vooruitgegaan is.
En tegelijk besef ik dan ook iets anders…Dat ik zelf blijkbaar ook al een serieus stuk geschiedenis geworden ben!
Geef een reactie